زاهد نیوز - نماز عامل تحول یا عادت بی‌تأثیر؟

نماز به‌عنوان ستون دین، همواره با وعده اصلاح فرد و جامعه همراه بوده است؛ اما پرسش اصلی اینجاست که چرا این فریضه الهی در زندگی برخی افراد به تغییر اخلاق، رفتار و مسئولیت اجتماعی منجر می‌شود و در زندگی برخی دیگر تنها در حد یک عادت باقی می‌ماند.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «زاهدنیوز»، در آموزه‌های دینی، نماز نه‌تنها یک تکلیف عبادی، بلکه سازوکاری برای بازسازی درونی انسان و تنظیم رابطه او با خدا، خود و جامعه معرفی شده است. با این حال، تجربه اجتماعی نشان می‌دهد که میان «اقامه نماز» و «تحول رفتاری» فاصله‌ای قابل تأمل وجود دارد؛ فاصله‌ای که ذهن نسل جوان را با پرسش‌های جدی روبه‌رو کرده است. از همین منظر، پایگاه خبری «زاهدنیوز»، میزگردی با محوریت نقش واقعی نماز در زندگی فردی و اجتماعی برگزار شد تا با نگاهی تحلیلی، چرایی کم‌رنگ بودن آثار اخلاقی نماز در برخی افراد و تفاوت میان نمازِ عادت‌محور و نمازِ آگاهانه مورد بررسی قرار گیرد. علت شکاف عبادت و اخلاق؟ حنانه رفیعی، دانشجو زاهدانی، با طرح پرسشی محوری بیان کرد: با وجود نمازخوان بودن بسیاری از افراد، چرا در رفتارهای فردی و اجتماعی همچون صداقت، اعتماد، دوری از گناه و رعایت حقوق دیگران، تغییر محسوسی مشاهده نمی‌شود. وی ادامه داد: این شکاف میان عبادت و اخلاق، نیازمند پاسخ دقیق و ریشه‌ای است. آیا اشکال در خود نماز است یا در نوع نگاهی که به این فریضه داریم؛ و اینکه چه عاملی باعث می‌شود نماز در زندگی برخی افراد اثرگذار و در زندگی برخی دیگر کم‌اثر یا بی‌اثر باشد. حجت‌الاسلام والمسلمین وهاب پیشه‌ور، کارشناس مذهبی، در پاسخ به این پرسش بیان کرد: انسان بر اساس آیات قرآن، موجودی است که با چهار مسئله اساسی از جمله تاریکی، سردرگمی، زیان و میل به عبودیت غیر خدا مواجه است و اساس خلقت او بر بازسازی و رشد تدریجی بنا شده است. وی ادامه داد: نماز مأموریت دارد ارتباط انسان را با نظام هستی تنظیم کند و او را با قوانین علّی و معلولی حاکم بر عالم هماهنگ سازد؛ قوانینی که دروغ، ظلم و بی‌نظمی را پس می‌زنند. به همین دلیل، نماز واقعی به‌تدریج انسان را از گناه فاصله می‌دهد، نه به‌صورت دفعی. کارشناس مذهبی با بیان نمونه‌ای تاریخی تصریح کرد: حتی نمازی که در ابتدا ناقص است، می‌تواند مسیر بازگشت انسان را حفظ کند. نماز کاتالیزور حرکت انسان به‌سوی اصلاح است و اگر عمق پیدا کند، آثار آن در نظم زندگی، اخلاق، معیشت و روابط اجتماعی به‌وضوح نمایان می‌شود. حجت‌الاسلام والمسلمین پیشه‌ور، کارشناس مذهبی، در پاسخ به این پرسش بیان کرد: انسان بر اساس آیات قرآن، موجودی است که با چهار مسئله اساسی از جمله تاریکی، سردرگمی، زیان و میل به عبودیت غیر خدا مواجه است و اساس خلقت او بر بازسازی و رشد تدریجی بنا شده است. وی ادامه داد: نماز مأموریت دارد ارتباط انسان را با نظام هستی تنظیم کند و او را با قوانین علّی و معلولی حاکم بر عالم هماهنگ سازد؛ قوانینی که دروغ، ظلم و بی‌نظمی را پس می‌زنند. به همین دلیل، نماز واقعی به‌تدریج انسان را از گناه فاصله می‌دهد، نه به‌صورت دفعی. کارشناس مذهبی با بیان نمونه‌ای تاریخی تصریح کرد: حتی نمازی که در ابتدا ناقص است، می‌تواند مسیر بازگشت انسان را حفظ کند. نماز کاتالیزور حرکت انسان به‌سوی اصلاح است و اگر عمق پیدا کند، آثار آن در نظم زندگی، اخلاق، معیشت و روابط اجتماعی به‌وضوح نمایان می‌شود. اجبار در نماز تبدیل به یک تکلیف تحمیلی می‌شود میثم خاوری، فعال فرهنگی، در این میزگرد با اشاره به تجربه زیسته جوانان امروز گفت: بسیاری از نوجوانان و جوانان از همان کودکی با نماز نه از مسیر فهم و انتخاب، بلکه با اجبار، تشویق‌های مقطعی یا ترس از تذکر و قضاوت آشنا شده‌اند؛ مسئله‌ای که باعث شده نماز در ذهن آن‌ها به یک تکلیف تحمیلی تبدیل شود. وی افزود: نتیجه این رویکرد آن است که فرد در سنین بالاتر نیز نماز می‌خواند، اما بدون احساس ارتباط و لذت. جوان امروز می‌گوید نماز می‌خوانیم چون گفته‌اند باید بخوانیم یا از نخواندن آن می‌ترسیم، نه به این دلیل که فلسفه و کارکرد آن را در زندگی خود درک کرده باشیم. فعال فرهنگی با تأکید بر اینکه جوانان به‌دنبال معنا هستند، تصریح کرد: تا زمانی که فلسفه نماز با پرسش‌های عمیق نسل جدید درباره هویت، اضطراب، آینده و جایگاه انسان در جهان هستی پیوند نخورد، نماز نمی‌تواند به یک تجربه درونی و اثرگذار تبدیل شود. خاوری خاطرنشان کرد: اگر نماز از قالب اجبار خارج و به یک انتخاب آگاهانه بدل شود، می‌تواند به‌جای یک عادت تکراری، به مسیری برای شناخت خود، آرامش روانی و ارتباط معنادار با هستی تبدیل شود. چرا از نماز لذت نمی‌بریم حجت‌الاسلام والمسلمین وهاب پیشه‌ور، کارشناس مذهبی، در پاسخ به این دغدغه تصریح کرد: انسان به اندازه مقصد و طول مسیر خود، ابزار و تجهیزات همراه برمی‌دارد و کسی که مقصدش را نشناسد، هرگز به لوازم درست مسیر نیز نیاز پیدا نمی‌کند. وی ادامه داد: اگر انسان نداند که مقصد زندگی او چیست و مسیرش تا کجا امتداد دارد، طبیعی است که ابزارهایی مانند نماز را بی‌فایده یا اضافی تلقی کند. اما هنگامی که انسان وسعت مسیر و مقصد خود را درک کند، خودبه‌خود به تجهیز شدن برای این مسیر روی می‌آورد. تبیین مقصد انسان فراتر از جهان مادی کارشناس مذهبی با نقد نگاه صرفاً مادی به زندگی اظهار کرد: برخی مکاتب، مقصد انسان را همین دنیای مادی می‌دانند و بر اساس همین نگاه، فردگرایی و منفعت‌طلبی را توجیه می‌کنند؛ در حالی که ویژگی‌های درونی انسان با مقاصد صرفاً مادی هم‌خوانی ندارد. وی با بیان تمثیلی درباره زندگی جنینی افزود: همان‌گونه که اندام‌های انسان در دوران جنینی برای دنیای پس از تولد معنا پیدا می‌کنند، بسیاری از ویژگی‌های انسانی مانند وجدان، عقل، اختیار، قلب و احساس نیز برای جهانی فراتر از این دنیا طراحی شده‌اند و در چارچوب مقاصد مادی قابل تفسیر نیستند. نقش نماز در مسیر طولانی حیات انسان حجت‌الاسلام والمسلمین پیشه‌ور با اشاره به آیات قرآن خاطرنشان کرد: انسان مسیری فراتر از دنیا و حیاتی طولانی‌تر از عمر مادی در پیش دارد و برای پیمودن این مسیر، نیازمند نیرویی درونی است. نماز یکی از ابزارهایی است که می‌تواند به انسان توان، تعادل و قدرت تحمل سختی‌های این مسیر را ببخشد. وی تأکید کرد: زمانی که نماز به‌عنوان ابزاری متناسب با مقصد انسان شناخته شود، نه‌تنها از حالت اجبار خارج می‌شود، بلکه به منبع آرامش، معنا و لذت در زندگی تبدیل خواهد شد. یکی از وظایف اصلی مبلغان ایجاد عادت‌ها هادی مردای، کارشناس دانشگاه، در این میزگرد با طرح پرسشی درباره نقش نماز در روابط اجتماعی، به تکالیف مطرح‌شده در بیانیه گام دوم انقلاب اشاره کرد و گفت: بر اساس این بیانیه، یکی از وظایف اصلی مبلغان دینی، ایجاد عادت‌های پایدار و آگاهانه در جامعه، به‌ویژه در مدارس و دانشگاه‌هاست؛ موضوعی که این پرسش را مطرح می‌کند آیا در زمینه نماز، صرفاً به توصیه و تکرار بسنده شده یا واقعاً عادت‌سازی عمیق و اثرگذار صورت گرفته است. در ادامه، حجت‌الاسلام والمسلمین وهاب پیشه‌ور در پاسخ به این پرسش بیان کرد: باید توجه داشت که نماز به‌تنهایی تضمین‌کننده عاقبت‌به‌خیری نیست. نماز جزء علت است، نه تمام آن. عبادت یک بسته کامل از دین محسوب می‌شود که نماز، قوی‌ترین و اصلی‌ترین رکن آن است، اما اگر به عمق و انگیزه عبادت توجه نشود، صرف انجام ظاهری نماز لزوماً به اصلاح فرد و جامعه منجر نخواهد شد. وی با بیان نمونه‌ای تصریح کرد: ممکن است فردی به عبادت و حتی نماز شب مقید باشد، اما انگیزه او نه رشد معنوی، بلکه دیده‌شدن یا تأیید دیگران باشد. در چنین شرایطی، نماز از کارکرد اصلاح‌گری خود فاصله می‌گیرد. به گفته وی، صورت نماز به‌تنهایی کافی نیست و بدون نیت صحیح و فهم فلسفه آن، نمی‌توان انتظار تحول اخلاقی و اجتماعی داشت. این کارشناس مذهبی با انتقاد از ضعف برنامه‌ریزی در حوزه ترویج نماز خاطرنشان کرد: امروز با کمبود ایده‌های نوآورانه در زمینه معرفی نماز مواجه هستیم و بسیاری از افراد هنوز نمی‌دانند نماز چه جایگاهی در زندگی آن‌ها دارد. وی افزود: هر مسیر و مقصدی نیازمند آمادگی، صبر و توان ایستادگی است و نماز، به‌ویژه سحرخیزی و ارتباط شبانه با خدا، می‌تواند ظرفیت تحمل، صبر اجتماعی و قدرت عبور از مشکلات را در انسان افزایش دهد؛ امری که مستقیماً بر کیفیت روابط اجتماعی تأثیرگذار است. جمع‌بندی این میزگرد نشان می‌دهد که مشکل اصلی در ترویج نماز، رویکرد اجبار و تکرار بدون معناست؛ رویکردی که آن را به یک تکلیف تحمیلی بدل کرده و ارتباط درونی و اثرگذار با این عبادت را کاهش داده است. نماز زمانی می‌تواند به منبع آرامش، معنا و لذت تبدیل شود که فلسفه و کارکرد آن با پرسش‌های عمیق نسل جدید پیوند بخورد و از حالت اجبار به انتخاب آگاهانه تغییر یابد. انتهای خبر/