زاهد نیوز - شغل‌هایی که به خاطره ها پیوسته‌اند

شغل‌های فراموش شده‌ ای که این روزها به نام هنر معروف شده اند در روزگاران نه چندان دور منبع ارتزاق بسیاری از مردم جهرم بوده و امروز تنها خاطره ای از آن ها در اذهان باقی مانده است.

به گزارش زاهدانه به نقل از پسین جهرم، در روزگاران گذشته، همانطور که زندگی‌ها بی‌آلایش بودند، شغل‌ها نیز ساده بودند و مردم از طریق کارهایی به کسب درآمد می‌‍‌‌‌پرداختند که امروزه دیگر یا از بین رفته‌اند یا به تعداد انگشتان یک دست در هر شهری منبع رزق وروزی هستند چرا که ادامه پیدا کردن این شغل‌ها منوط به همان زندگی‌های ساده قدیمی بوده که دیگر خبری از آن نیست.

اما در کنار بیشتر این شغل‌ها، مشاغلی نیز بودند که علاوه بر اینکه منبع درآمدزایی افراد به حساب می‌آمدند از جنبه هنری نیز قابل اعتنا بودند و از این جهت حفظ و نگهداری آنها در واقع حرمت گذاشتن به گذشته و آداب و رسوم خودمان است.

در این یادداشت به معرفی "ملکی‌دوزی و لوده‌بافی" از مشاغل روبه فراموشی جهرم می‌پردازیم که خواندن آن خالی از لطف نیست.

در جهرم که طبق متون کهن از دوران پیش از اسلام دارای اهمیت ویژه‌ بوده و حتی اشتهار آن در داستان‌های قدیم ایران به حدی است که در سرگذشت‌های اسکندر و دارا نیز نامی از این شهر به میان می‌آید؛ بودند شغل‌هایی که امروزه به عنوان هنر از آنها یاد می‌شود.

شغل‌هایی مانند مسگری، ملکی‌دوزی (ملکین‌دوزی)، کوزه‌گری، نمدمالی، لوده‌بافی، چینی‌بند‌زنی، دلو‌دوزی، جل دوزی و لحاف دوزی از جمله مشاغلی بودند که در جهرم تا همین 20 تا 30 سال گذشته هم رونق بسیاری داشتند.

قدمت ظروف کشف شده مسی در استان فارس خبر از قدمت بسیار زیاد این صنعت در فارس دارد. در جهرم نیز اگر چه این صنعت رو به افول است اما هنوز هم مسگرانی هستند که در مغازه‌های مسگری خود از صبح زود تا دم غروب با دست‌های هنرمندانه خود بر ورقه‌های فلزی مس و روی می‌کوبند و با مهارت خاصی انواع ظروف طبخ و نگه‌داری و پذیرایی غذا می‌سازند.

طبق رسمی قدیمی در جهرم بخشی از جهیزیه عروس، ظروف مس و روی تشکیل می‌داده که معمولاً با سفارش به همین مسگرها ساخته و در حاشیه یا پشت ظروف، نام عروس حک می‌شده هم‌چنین خیرینی که ظروف مسی را برای مراسم نذورات وقف می‌کردند بر پشت آن ظروف کلمه وقفی و نام واقف را نیز حک می‌کردند.

"گیوه‌دوزی" در جهرم

صنعت گیوه‌دوزی جهرم نیز از پیشینه‌ای قدیمی برخوردار بوده و فرآورده این صنعت در شهرستان جهرم به "ملکی" که گاهی "ملکین" هم تلفظ می‌شود معروف است.

ملکی، که از یک زیره‌پارچه‌ای به نام "شیوه" که دوام و مقاومت بسیار زیاد دارد و یک رویه نخی تشکیل شده است یکی از پای‌پوش‌های سنتی است که علاوه بر راحتی برای آب و هوای ایران نیز بسیار مناسب است.

معمولا در ساخت ملکی سه نفر مشارکت دارند؛ رویه ملکی که به «رو وار» شهرت دارد و به وسیله زنها با سوزن رویه‌بافی و نخ پنبه‌ای محکم و دولا بافته می‌شود، بافتن یک رویه ملکی با نخی که ضخامت آن متوسط است در حدود دو روز طول می‌کشد؛ بهترین ملکی‌ها از نخ ظریف پنبه‌ای دولا بافته شده و نقش‌های هندسی زیبایی که سوراخ‌های کوچکی به هنگام بافت در آن درست شده، دارد، بافت این ملکی‌ها بیشتر طول می‌کشد.

نفر دوم در ملکی‌بافی پاره‌دوز یا تخت‌کش یا شیوه‌کش است تخت ملکی را از کتان محکم یا کهنه (لته کهنه) که آن را با چاقو یا شفره به شکل نوار 2 سانتی‌متری پهن بریده‌اند درست می‌کنند.

وقتی که ملکی‌دوز (ملکی‌کش)، که نفر سوم صنعت ملکی‌بافی است تخت کفش را از همکار خود گرفت، وظیفه اول او این است که دوره یا کمر محکمی در دور تا دور تخت آن بدوزد دوره و تخت ملکی را با درفش محکمی سوراخ می‌کند و دقت می‌کند که هر بخیه روی سوراخ‌هایی که قبلا پاره‌دوز درست کرده بود بیفتد. ضمن این عمل ملکی دوز چوب پشت بند را موقتا زیر تخت ملکی می گذارد تا اینکه راست شود ؛ وقتی دوره ملکی دوخته شد قالب چوبی روی تخت ملکی قرار داده و رویه ملکی را روی آن کشیده و به دوره می دوزد.

برخی از ملکی‌ها نوک باریک و برخی پوزه‌پهن هستند. ملکی‌های اعلی با پارچه استر شده و توی پاشنه آن چرمی است و برخی دیگر پیش‌پنجه محکمی دارند و از آن جایی که تعداد لاستیک‌های فرسوده و کهنه اتومبیل در ایران زیاد است، بسیاری از ملکی‌سازان از لاستیک، تخت ملکی درست می‌کنند که خود این امر سبب رکود صنعت تخت کفش‌سازی شده است.

این کفش در مناطقی که دارای آب و هوای گرم و خشک می‌باشد بسیار کاربرد دشته و چون راحت و خنک بوده و پوشیدنش مانع از تعریق پا در فصول گرم سال می‌شده، یکی از پرطرفدار‌ترین پای‌پوش‌ها به شمار می‌آمده است.

امروزه با ورود انواع کفش‌ها به بازار، مصرف گیوه و ملکی تقریبا منسوخ شده و در نتیجه صنعت‌کاران این حرفه نیز آن را رها کرده و به مشاغل دیگر روی آورده‌اند تنها ملکی‌دوز جهرم مشهدی ابراهیم فلامرزی است که در انتهای بازارچه صفایی جهرم در یک مغازه یک متر در دو متر هنوز مشغول ملکی‌دوزی است.

"لوده‌بافی"، دیگر شغل فراموش شده

یکی دیگر از شغل‌های رو به فراموشی جهرم لوده‌بافی است. لوده سبد بزرگی است که جهرمی‌ها از آن به عنوان محلی برای نگهداری میوه و دها مورد دیگراستفاده می‌کردند.

لوده‌بافی در گذشته جزء مشاغلی بوده که هم در شهر و روستا وجود داشته و از جمله صنایع دستی می‌باشد که از طریق آن گروه زیادی از مردم به امرار معاش می‌پرداختند ولی در حال حاضر دیگر کسی به این حرفه مشغول نیست.

لوده‌ها از به‌هم بافتن چند ترکه یا چوب که معمولا ترکه‌های انار یا بادام کوهی (جرگه یا علوک) بودند، ساخته می‌شدند و چنان بافته می‌شدند که چندین برابر استحکام چوبی که با آن بافته می‌شود مقاومت دارند و از نظر زیبایی نیز شکل هندسی متفاوتی دارد که بر زیبایی آن افزوده است.

در توضیح نحوه ساخت لوده‌ها می‌توان گفت ابتدا شاخه‌های بلند درخت انار را به صورت دسته‌های بزرگ چیده و به حجره‌هایشان می‌آوردند سپس برگ‌ها را از ترکه‌ها جدا می‌کنند و در حالی که هنوز چوب‌ها نرم هستند، مشغول به بافتن یک لوده (سبد) می‌شوند.

این لوده‌ها به شکل‌های مختلف و برای مصارف گوناگونی ساخته می‌شدند. خود لوده، خورجین، سر بریزه‌ای، دم‌کش، سبد برای نگهداری نان و ده‌ها نوع دیگر از جمله شکل‌های مختلف لوده‌ها هستند.

انتهای پیام