زاهد نیوز - رقص شمشیر سیستان نماد هویت و حماسه ایرانی

پیشکسوت هنرهای نمایشی گفت: رقص شمشیر سیستان را نماد شادی، حماسه و هویت ایرانی دانست و تأکید کرد این آیین کهن با بیش از سه هزار سال قدمت، بخشی از فرهنگ و تاریخ مردم سیستان است.

ابوالفضل هاشمی، در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «زاهدنیوز»، در خصوص ارتباط رقص شمشیر با تاریخ و فرهنگ مردم سیستان بیان کرد: بی‌تردید در ادیان زرتشت و اسلام هیچگاه توصیه به غم و اندوه نشده است. سیستانی‌ها که زرتشتیان یکتاپرست بوده‌اند و در ادامه اکمال دین توحیدی، اسلام را پذیرفته‌اند، همواره سمت‌وسوی زندگی‌شان رو به سرور و شعف بوده است. در حقیقت، رقص و شادی نماد غلبه بر رنج‌ها و مشقت‌ها و رسیدن به آرامش است؛ آرامشی که در معنای حماسی، غلبه بر سختی‌هاست و در معنای عرفانی، رسیدن به مقام فنا، جایی که عاشق در معشوق محو می‌شود.

وی ادامه داد: یکی از خصوصیات رقص شمشیر در سیستان، دایره‌ای بودن آن است؛ دایره‌ای که رقصندگان در آن می‌چرخند و نوعی رجزخوانی برای پیروزی دارند. لباس بلند رقصنده که به «چهل‌تریز» معروف است، با چرخش‌ها دایره‌ای زیبا ایجاد می‌کند و حرکت شمشیرها در میان زمین و آسمان نیز نمادی از عبور از سختی‌های دنیا برای رسیدن به شیدایی است. به همین دلیل، هر حرکت این رقص به‌نوعی بازتابی از زندگی و حماسه‌سرایی مردم سیستان است.

هاشمی با اشاره به تغییر نام این آیین تصریح کرد: رقص شمشیر به مرور به چوب‌بازی یا چاپ سیستانی تغییر نام داد، چرا که مردم سیستان با حجب و حیای خاص خود، واژه رقص یا رقاصه را در شأن خویش نمی‌دیدند. وجود دیوارنگاره‌هایی در کوه خواجه که تصاویر رقص شمشیر را نشان می‌دهد، بهترین سند بر دیرینه بودن این آیین در فرهنگ ماست.

این هنرمند پیشکسوت در پاسخ به پرسشی درباره ارزش‌های انتقالی این هنر به نسل‌های آینده گفت: هر هنری باید ارزشی را منتقل کند. وقتی جوانان بدانند رقص شمشیر سیستانی سه هزار سال قدمت دارد و در زمان صلح نوعی ورزش برای آمادگی دفاعی بوده، غیرت بیشتری برای حفظ آن خواهند داشت. این رقص سبب تمرکز حواس، دقت و نظم می‌شود و همین ویژگی‌ها در زندگی فردی و اجتماعی تأثیرگذار است.

وی افزود: چنین هنری زمانی برای نسل جوان جذاب‌تر می‌شود که بدانند در آن آیین و معنا نهفته است. همان‌طور که عطار نیشابوری گفته است: «مست شدم تا به خرابات دوش / نعره‌زنان، رقص‌کنان، دردنوش.» جوانی که با فرهنگ خود آشنا شود، در مسیر حفظ آن، نعره‌زنان و دردنوش قدم برمی‌دارد.

هاشمی در توضیح دلایل شورانگیزی این آیین اظهار کرد: رقص شمشیر همواره پنج ویژگی مهم داشته است: شادی‌آفرینی، جلوه زیبای جامه رقص، موسیقی فوق‌العاده، قدرت بدنی و تمرکز حواس و در نهایت آیینی بودن آن و ارتباطش با رزم رستم و سهراب. همین عوامل باعث می‌شود هنوز هم تماشای این رقص برای مردم پرهیجان و خاطره‌انگیز باشد؛ چنان‌که حافظ می‌گوید: رقصیدن سرو و حالت گل / بی‌صوت هزار خوش نباشد.

وی درباره اهمیت حفظ این هنر گفت: حفظ این هنر بسان سرودن عشق است؛ عشقی که در آن هویت ایرانی نهفته است. ما ملت بی‌هویتی نیستیم که نیاز به جعل هویت داشته باشیم. در سراسر ایران اقوام و اقشاری زندگی می‌کنند که هرکدام بازگوکننده بخشی از فرهنگ، هنر و هویت ملی هستند. به همین دلیل، حفظ رقص شمشیر و آیین‌های مشابه برای ما از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

این هنرمند پیشکسوت به خاطرات اجرای این هنر اشاره کرد و افزود: در نمایش «هامون هامون است» به کارگردانی زنده‌یاد غلامرضا پودینه، وقتی تاریکی و روشنایی در جنگی نمادین مقابل هم قرار می‌گیرند و روشنایی بر تاریکی پیروز می‌شود، هامون خشک به جریان می‌افتد. در همان لحظات که با سرور چوب‌بازی را تماشا می‌کردم، اشک از چشمانم برای هامون جاری می‌شد. من اصالت سیستانی دارم و به خاک پاک سیستان و بلوچستان افتخار می‌کنم. با این مردم بزرگ شده‌ام و درد کشیده لحظاتشان هستم. به همین دلیل در کنار استاد پودینه در تغییر جزء به جزء نمایش همکاری داشتم. برای من ترانه‌ها و رقص سیستانی مقدس است.

رقص شمشیر نه‌تنها یک نمایش هنری، بلکه تجلی عمیق‌ترین لایه‌های فرهنگ، تاریخ، معنویت و هویت مردم سیستان و بلوچستان است. این رقص، با قدمتی بیش از سه هزار سال، همچون پلی میان گذشته و حال عمل می‌کند و نسل‌ها را در حلقه‌ای از شادی، غرور و همبستگی گرد هم می‌آورد.

انتهای خبر/