آرمان بهاری، دکتری تخصصی مهندسی صنایع، استادیار و عضو هیئت علمی گروه مهندسی صنایع دانشگاه سیستان و بلوچستان و عضو کارگروه و شورای تخصصی آموزش، پژوهش و فناوری (کمیته بهرهوری صنعت و معدن) در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی زاهدنیوز با اشاره به ظرفیتهای کمنظیر استان، بیان کرد: سیستان و بلوچستان از نظر منابع معدنی، موقعیت ژئواستراتژیک و ظرفیتهای توسعهای، یکی از استانهای شاخص کشور است، اما بهرهبرداری از این ظرفیتها متناسب با توان واقعی استان نیست.
وی افزود: مشکل اصلی استان کمبود منابع نیست، بلکه اختلال در تبدیل منابع به ارزش اقتصادی است. این مسئله ریشه در ضعف زیرساختها، ناترازی انرژی، خامفروشی، پراکندگی پروژهها، ضعف سرمایهگذاری و نبود حکمرانی یکپارچه دارد.
۲۸ نوع ماده معدنی؛ ظرفیتی که هنوز به ارزش اقتصادی تبدیل نشده است
بهاری با اشاره به ظرفیتهای معدنی استان گفت: سیستان و بلوچستان دارای ۲۸ نوع ماده معدنی قطعی از جمله طلا، مس، کرومیت، منگنز، آنتیموان، تالک و سنگهای تزئینی است. همچنین معدن مس جانجا با ۳۱۷ میلیون تن ذخیره قطعی، یکی از بزرگترین ذخایر مس کشور به شمار میرود.
وی ادامه داد: قرار گرفتن استان در کمربند جهانی فلزی ـ معدنی، دسترسی به آبهای آزاد، مرزهای گسترده، ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر و جمعیت جوان، شرایطی را فراهم کرده که سیستان و بلوچستان بتواند به هاب صنعتی و معدنی شرق کشور تبدیل شود؛ اما در عمل سهم استان از ارزش افزوده صنعتی و معدنی کشور همچنان پایین است و خامفروشی بر این بخش غلبه دارد.
ضعف زیرساختها، مهمترین مانع توسعه
این عضو هیئت علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان با بیان اینکه پروژههای بزرگ معدنی با کمبود زیرساخت مواجه هستند، تصریح کرد: زیرساختهای انرژی، آب صنعتی، برق، گاز، راه و حملونقل با نیازهای توسعه صنعتی فاصله قابل توجهی دارند و حتی پروژههایی مانند معدن مس جانجا نیز با مشکلات تأمین آب، برق، گاز و راه دسترسی روبهرو هستند.
وی ناترازی انرژی را یکی دیگر از چالشهای اساسی استان دانست و گفت: خاموشیهای برنامهریزینشده در فصل گرما موجب کاهش بهرهوری صنایع و افزایش ریسک سرمایهگذاری شده است.
خامفروشی نتیجه نبود صنایع پاییندستی است
بهاری با تأکید بر اینکه خامفروشی یک علت نیست بلکه نتیجه مجموعهای از مشکلات ساختاری است، اظهار کرد: نبود صنایع پاییندستی، کمبود سرمایهگذاری و ضعف زیرساختها باعث شده استان در نخستین حلقه زنجیره ارزش باقی بماند و از منافع واقعی بخش معدن بهره کافی نبرد.
وی همچنین ضعف نظارت بر بازار، کمبود زیرساختهای لجستیکی، پراکندگی جغرافیایی معادن، فاصله میان آمایش سرزمین و استقرار صنایع و نیز ضعف در جذب سرمایهگذاری را از دیگر عوامل مؤثر بر توسعهنیافتگی صنعتی استان عنوان کرد.
شهرکهای صنعتی از تولید فاصله گرفتهاند
این استاد دانشگاه با انتقاد از وضعیت شهرکهای صنعتی استان گفت: در بسیاری از شهرکهای صنعتی، توسعه به جای آنکه تولیدمحور باشد، زمینمحور بوده است؛ زمینها واگذار شده، دیوارکشی انجام شده، اما بسیاری از واحدهای تولیدی هرگز به مرحله بهرهبرداری نرسیدهاند.
وی افزود: بسیاری از شهرکهای صنعتی استان از زیرساختهای اساسی مانند برق پایدار، آب صنعتی، گاز، شبکه فاضلاب، راه دسترسی مناسب، پست برق اختصاصی، مخازن ذخیره آب و فیبر نوری برخوردار نیستند و بدون این امکانات، امکان شکلگیری تولید واقعی وجود ندارد.
بهاری ادامه داد: نبود خوشههای صنعتی تخصصی، ضعف مدیریت بهرهوری و فقدان نظام ارزیابی عملکرد نیز موجب شده نرخ بهرهبرداری شهرکهای صنعتی پایین باشد و بخشی از این شهرکها عملاً به زمینهای بلااستفاده تبدیل شوند.
سیاستگذاریها باید از حالت مقطعی خارج شود
وی با اشاره به عملکرد دستگاههای اجرایی اظهار کرد: سیاستگذاریها در حوزه صنعت و معدن عمدتاً واکنشی و پروژهمحور بوده و کمتر بر مبنای آمایش سرزمین و مدیریت علمی انجام شده است. همچنین ضعف در تأمین مالی، موانع ورود فناوریهای نوین و کمبود هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، روند اجرای پروژههای بزرگ را با تأخیر مواجه کرده است.
سه پیشنهاد برای تحول صنعت و معدن استان
این پژوهشگر حوزه مهندسی صنایع، سه راهکار عملی برای اصلاح وضعیت موجود ارائه کرد و گفت: نخست، تشکیل ستاد یکپارچه راهبری صنعت و معدن استان برای ایجاد هماهنگی میان دستگاههای اجرایی و تدوین نقشه راه ۱۰ ساله توسعه؛ دوم، ایجاد پارکهای فرآوری معدنی با هدف تکمیل زنجیره ارزش و کاهش خامفروشی؛ و سوم، تشکیل صندوق توسعه صنعتی و معدنی استان برای کاهش ریسک سرمایهگذاری و تکمیل پروژههای نیمهتمام.
اجرای اصلاحات، آینده استان را متحول میکند
بهاری در پایان خاطرنشان کرد: اگر این اقدامات در کنار اصلاح ساختار شهرکهای صنعتی اجرایی شود، طی پنج تا ۱۰ سال آینده سیستان و بلوچستان میتواند به هاب صنعتی و معدنی شرق کشور تبدیل شود، خامفروشی کاهش یابد، ارزش افزوده بخش معدن چند برابر شود، اشتغال پایدار افزایش پیدا کند، مهاجرت نیروهای متخصص معکوس شود و سرمایهگذاری داخلی و خارجی با شتاب بیشتری در استان شکل بگیرد.
انتهای خبر/
