به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «
زاهدنیوز»، در دل مناطق شمال سیستان و بلوچستان رقص شمشیر، میراثی کهن و نمادی از تاریخ و فرهنگ این دیار را به نمایش میگذارد. این رقص با حرکات دایرهای، لباسهای پرچین و هماهنگی بینظیر رقصندگان، نه تنها جلوهای هنری دارد، بلکه پیوندی عمیق با ارزشها و باورهای مردم سیستان برقرار میکند.
حرکت شمشیرها و چرخشهای رقصندهها، یادآور نبردهای رستم و سهراب در شاهنامه است و در عین حال نشانهی غلبه بر سختیها و رسیدن به شادی و سرور جمعی است. لباسهای محلی و ضربآهنگ موسیقی سنتی با دهل و سرنا، فضای معنوی و شورآفرینی را در دل تماشاگران ایجاد میکند.
این آئین که به چوببازی نیز معروف است، سابقهای طولانی در آمادگی دفاعی و نظم اجتماعی داشته و در زمان صلح، ضمن تمرین بدنی، فرصتی برای تقویت هماهنگی و تمرکز فراهم میکرد. حرکات منظم و دایرهای رقص، نمادی از اتحاد و همکاری در جامعه سیستان است.
امروزه رقص شمشیر سیستانی در جشنها، مناسبتهای محلی و مراسم فرهنگی اجرا میشود و پیوند نسلها را حفظ میکند. این رقص، به ویژه برای جوانان، نه تنها نمایش مهارت بدنی، بلکه فرصتی برای درک پیشینه تاریخی و هویت فرهنگی خود فراهم میآورد.
رقص شمشیر، با ترکیب ورزش، هنر و آیین معنوی، میراثی زنده است که شادی، غرور و تعلق به فرهنگ سیستان را در دل اجراکنندگان و تماشاگران زنده نگه میدارد و نشان میدهد که این هنر با وجود گذشت هزاران سال، هنوز هم قدرت خود را حفظ کرده است.
آئینهای محلی ادامه راه نیاکانمان است رحیم نوروزی، یکی از جوانان سیستانی که سالها در آئینهای محلی رقص شمشیر حضور داشته، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «زاهدنیوز» درباره تجربهی خود گفت: هر بار که شمشیر را به دست میگیرم، حس میکنم ادامهدهندهی راه پدران و نیاکانم هستم. این رقص برای من فقط یک حرکت نمایشی نیست؛ نوعی گفتگو با گذشته و آینده است. وقتی دایرهی رقص شکل میگیرد، انگار همهی مردم در یک حلقهی امید و شادی جمع شدهاند.
وی ادامه داد: لباسی که بر تن میکنم، با هر چرخش در هوا میرقصد و صدای دهل و سرنا ضربان قلبم را تندتر میکند. همان لحظه حس میکنم نه یک فرد، بلکه بخشی از تاریخ هستم که دوباره زنده شده. رقص شمشیر برای ما تمرین قدرت و نظم است، اما در دلش عشق و شادی موج میزند.
نوروزی درباره دلیل دلبستگیاش به این آئین عنوان کرد: گاهی در میان اجرا وقتی شمشیر را بالا میبرم، به یاد نبردهای رستم میافتم و وقتی آن را پایین میآورم، انگار غمها و سختیهای زندگی را بر زمین میزنم. این حس فقط مخصوص من نیست؛ همهی جوانانی که وارد میدان میشوند، همین شوق را تجربه میکنند. برای همین میگویم این رقص هنوز زنده است و نسل ما هم با عشق آن را ادامه میدهد.
وی در پایان گفت: هر بار که اجرا تمام میشود، نگاه تماشاگران پر از غرور است. برای ما همین نگاه کافی است؛ چون میدانیم با رقصمان هم شادی بخشیدیم و هم هویتمان را زنده نگه داشتیم.
رقص شمشیر سیستان هویت فرهنگ ایرانی ابوالفضل هاشمی، پیشکسوت هنرهای نمایشی، در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «زاهدنیوز»، در خصوص ارتباط رقص شمشیر با تاریخ و فرهنگ مردم سیستان بیان کرد: بیتردید در ادیان زرتشت و اسلام هیچگاه توصیه به غم و اندوه نشده است. سیستانیها که زرتشتیان یکتاپرست بودهاند و در ادامه اکمال دین توحیدی، اسلام را پذیرفتهاند، همواره سمتوسوی زندگیشان رو به سرور و شعف بوده است. در حقیقت، رقص و شادی نماد غلبه بر رنجها و مشقتها و رسیدن به آرامش است؛ آرامشی که در معنای حماسی، غلبه بر سختیهاست و در معنای عرفانی، رسیدن به مقام فنا، جایی که عاشق در معشوق محو میشود.
وی ادامه داد: یکی از خصوصیات رقص شمشیر در سیستان، دایرهای بودن آن است؛ دایرهای که رقصندگان در آن میچرخند و نوعی رجزخوانی برای پیروزی دارند. لباس بلند رقصنده که به «چهلتریز» معروف است، با چرخشها دایرهای زیبا ایجاد میکند و حرکت شمشیرها در میان زمین و آسمان نیز نمادی از عبور از سختیهای دنیا برای رسیدن به شیدایی است. به همین دلیل، هر حرکت این رقص بهنوعی بازتابی از زندگی و حماسهسرایی مردم سیستان است.
هاشمی با اشاره به تغییر نام این آیین تصریح کرد: رقص شمشیر به مرور به چوببازی یا چاپ سیستانی تغییر نام داد، چرا که مردم سیستان با حجب و حیای خاص خود، واژه رقص یا رقاصه را در شأن خویش نمیدیدند. وجود دیوارنگارههایی در کوه خواجه که تصاویر رقص شمشیر را نشان میدهد، بهترین سند بر دیرینه بودن این آیین در فرهنگ ماست.
این هنرمند پیشکسوت در پاسخ به پرسشی درباره ارزشهای انتقالی این هنر به نسلهای آینده گفت: هر هنری باید ارزشی را منتقل کند. وقتی جوانان بدانند رقص شمشیر سیستانی سه هزار سال قدمت دارد و در زمان صلح نوعی ورزش برای آمادگی دفاعی بوده، غیرت بیشتری برای حفظ آن خواهند داشت. این رقص سبب تمرکز حواس، دقت و نظم میشود و همین ویژگیها در زندگی فردی و اجتماعی تأثیرگذار است.
وی در ادامه افزود: چنین هنری زمانی برای نسل جوان جذابتر میشود که بدانند در آن آیین و معنا نهفته است. همانطور که عطار نیشابوری گفته است: «مست شدم تا به خرابات دوش / نعرهزنان، رقصکنان، دردنوش.» جوانی که با فرهنگ خود آشنا شود، در مسیر حفظ آن، نعرهزنان و دردنوش قدم برمیدارد.
وی در توضیح دلایل شورانگیزی این آیین اظهار کرد: رقص شمشیر همواره پنج ویژگی مهم داشته است: شادیآفرینی، جلوه زیبای جامه رقص، موسیقی فوقالعاده، قدرت بدنی و تمرکز حواس و در نهایت آیینی بودن آن و ارتباطش با رزم رستم و سهراب. همین عوامل باعث میشود هنوز هم تماشای این رقص برای مردم پرهیجان و خاطرهانگیز باشد؛ چنانکه حافظ میگوید: رقصیدن سرو و حالت گل / بیصوت هزار خوش نباشد.
این هنرمند پیشکسوت درباره اهمیت حفظ این هنر گفت: حفظ این هنر بسان سرودن عشق است؛ عشقی که در آن هویت ایرانی نهفته است. ما ملت بیهویتی نیستیم که نیاز به جعل هویت داشته باشیم. در سراسر ایران اقوام و اقشاری زندگی میکنند که هرکدام بازگوکننده بخشی از فرهنگ، هنر و هویت ملی هستند. به همین دلیل، حفظ رقص شمشیر و آیینهای مشابه برای ما از اهمیت ویژهای برخوردار است.
وی برای روشنتر شدن این موضوع به شعر فریدون مشیری اشاره کرد و افزود: بگذار که بر شاخه این صبح دلاویز / بنشینم و از عشق سرودی بسرایم... این سرودن عشق همان حفظ و پاسداری از میراثی است که در جان ماست. هاشمی به خاطرات اجرای این هنر اشاره کرد و اظهار کرد: در نمایش «هامون هامون است» به کارگردانی زندهیاد غلامرضا پودینه، وقتی تاریکی و روشنایی در جنگی نمادین مقابل هم قرار میگیرند و روشنایی بر تاریکی پیروز میشود، هامون خشک به جریان میافتد.
در همان لحظات که با سرور چوببازی را تماشا میکردم، اشک از چشمانم برای هامون جاری میشد. وی گفت: من اصالت سیستانی دارم و به خاک پاک سیستان و بلوچستان افتخار میکنم. با این مردم بزرگ شدهام و درد کشیده لحظاتشان هستم. به همین دلیل در کنار استاد پودینه در تغییر جزء به جزء نمایش همکاری داشتم. برای من ترانهها و رقص سیستانی مقدس است.
رقص شمشیر نهتنها یک نمایش هنری، بلکه تجلی عمیقترین لایههای فرهنگ، تاریخ، معنویت و هویت مردم سیستان و بلوچستان است. این رقص، با قدمتی بیش از ۳ هزار سال، همچون پلی میان گذشته و حال عمل میکند و نسلها را در حلقهای از شادی، غرور و همبستگی گرد هم میآورد.
انتهای خبر/
