تاریخ انتشار : سه شنبه ۱۱ مهر ۱۳۹۱ ساعت ۱۸:۲۲
زاهدانه:شهر زاهدان که امروزه به عنوان مرکز استان سیستان و بلوچستان مىباشد سابقه تاریخى چندانى ندارد. در زمان قاجاریه در محل فعلى شهر یک جنگل کوچک از درختان گز وجود داشت که داراى مقدارى آب بود که از زیرزمین بیرون مىآمد و بعلت نفوذپذیرى زیاد خاک محل ظهور آن متغیر بود و آب مازاد پس از ظهور دوباره به دورن زمین برمىگشت و به زبان مردم عامه «دزداب» نامیده مىشد.
به گزارش زاهدانه،براى اولین بار یکى از افراد بومى منطقه بنام مراد در سال 1277 ه.ش کاریزى در این محل حفر کرد و به کار کشاورزى پرداخت، کم کم آبادى کوچکى به وجود آمد. چون این محل در سر راه ارتباطى غرب به هندوستان (مستعمره انگلیس) قرار داشت از اهمیت ویژه اى برخوردار بود و دولت قاجاریه نیز به آن توجه مىکرد.
در سال 1281 ه.ش عده اى از کارشناسان و متخصصان بلژیکى از طرف دولت مرکزى ایران به منظور ایجاد یک گمرک مرزى به دزدآب آمدند و با احداث گمرک بر اهمیت این محل افزوده شد در نتیجه روزبروز جمعیت آن افزون مىشد و وسیعتر مىگردید. با احداث راه آهن کویته - زاهدان در زمان جنگ جهانى اول توسط انگلیسىها، تجارت و بازرگانى رونق یافت و عده اى از کسبه براى این امر در محل دزداب چادر زدند و با احداث چندین ساختمان گلى توسط کارکنان گمرک و تجار زمینه پیدایش شهر آشکار شد و دزداب رو به رشد و ترقى گذاشت.
با حمله قشون رضاخان به بلوچستان در سال 1307 ه.ش، عده اى از نظامیان در دزداب مستقر شدند و فرماندارى این محل بر عهده آنها بود، تا اینکه چند سال بعد مامورانى از طرف وزارت کشور عهده دار فرماندارى بلوچستان گردیدند. و به پیشنهاد سرتیب امان الله جهانبانى درسال 1314ه.ش دزداب به زاهدان تغییر نام داد.
بلوچستان در این زمان شامل شهرستانهاى زاهدان، ایرانشهر و سراوان بود و مرکز آن شهر زاهدان تعیین گردید. بعد از چند مدت بلوچستان با سیستان یک فرماندارى کل را تشکیل مىداد و سرانجام به استان سیستان وبلوچستان تبدیل شد و زاهدان به عنوان مرکزیت استان انتخاب گردید.
فهرست آثار و ابنیه تاریخى زاهدان
شهر زاهدان مرکز استان سیستان و بلوچستان است. چون قدمت این شهر بیش از چند دهه نیست، داراى آثار تاریخى قابل توجهى نیست و تنها در چندین بناى این شهر سبک معمارى جلب توجه مىکند. در منطقه لادیز از بخش میرجاوه این شهرستان اشیایى سنگى از دوران پارینه سنگى با قدمت 80 تا 100 هزار ساله شناسایى سطحى شدهاند. در دامنه شمالى کوه تفتان در روستاى روپس از توابع دهستان تمین یک غار طبیعى وسیعى وجود دارد که داراى چندین قبر کهن مىباشد و معروف به هفتاد ملا است.
در شمال غربى زاهدان در روستاى گراغه آثارى بصورت تپه هاى خاک وجود دارد که نشان مىدهد افرادى در این محل با استفاده از معادن مس به صنعت ذوب مس و ساختن ظروف مسى اشتغال داشته اند.
آثار باستانى و ابنیه تاریخى شهرستان زاهدان عبارتند از:
محوطه هاى باستانى: محوطه باستانى لادیز - تپه باستانى گَراغِه - بناهاى صخرهاى تَمینْ
قلاع: قلعه گودال روپَسْ
سایر آثار: قبرستان هفتاد ملا روپَسْ - بازارچه سرپوش زاهدان - ساختمانهاى قدیمى گمرک - شهربانى سابق و پست بخش میرجاوه - بناى قدیمى دادگسترى زاهدان
