به گزارش پایگاه خبری
زاهدنیوز به نقل از
اوشیدا، خشکسالیها در سیستان در حالی به دهه سوم خود نزدیک میشود که نهتنها حقابه ایران در این سالها دریافت نشده که سیلابهای افغانستان هم با سد سازیهای اخیر مسیر خود را به سمت شورهزارهای این کشور تغییر داده است.
شاید یکی از ویرانکنندهترین اثرات خشکسالی، توفانهای گردوغبار است که اثرات ناخوشایند بسیار بر منطقه داشته است. مهمترین آنها مدفون شدن روستاها (بیش از ۲۰۸ روستا) در زیر تودههای ماسه و کوچ اهالی به شهرها و حومه آن است که این خود سبب بروز معضلات اجتماعی و اقتصادی ناشی از افزایش تراکم جمعیت شهرها شده است. علاوه بر این با ازبینرفتن فرصتهای شغلی و فقر ترددهای غیرمجاز از بستر تالاب برای قاچاق سوخت و نیز برداشت غیرقانونی ماسه از بستر تالاب سبب تخریب و فرسایش بیشتر تالاب شده است.
افغانستان با افزایش سدسازی در منطقه به دنبال بستهشدن مسیر آب هیرمند است یکی از سدهای که به گفته کارشناسان اگر تکمیل شود موجب بروز فاجعه انسانی در منطقه سیستان خواهد شد سد بخش آباد است.
اقدامات هیدرولیکی افغانستان روی منابع آبی مشترک هیرمند در قرن گذشته بیشتر با حمایت کشورهای خارجی صورتگرفته است و بهصورت تاریخی سازههای آبی بهویژه سد، یکی از مهمترین ابزارها برای نفوذ در افغانستان بوده است. حالا سد بخش آباد هم با همکاری ترکیه ساخته میشود و این کشور نقش پررنگی در ساخت سازههای آبی برای این کشور دارد.
زنگ خطر نابودی سیستان با احداث سد بخش آباد
محمد سرگزی، رئیس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس در گفتگو با یکی از رسانهها در خصوص معایب تکمیل سد بخش آباد بیان کرد: پیامدهای محیط زیستی تالاب بینالمللی هامون با تکمیل سد بخش آباد در افغانستان تبدیل به یک فاجعه انسانی میشود چرا که تاکنون بیشتر مسئله زیستمحیطی تالاب و بحث آب سیستان مطرح بود.
وی با بیان اینکه تکمیل سد بخش آباد و نرسیدن آب به هامون صابوری کیفیت هوای سیستان را بهکلی نابود میکند، بهطوریکه این منطقه دیگر جای زندگی نخواهد بود؛ افزود: زمان آن رسیده که دستگاههای متولی بهویژه دستگاه دیپلماسی کشور در خصوص ساخت سد بخش آباد هرچه زودتر تدبیری برای جلوگیری از ایجاد فاجعه انسانی در منطقه سیستان بیندیشد.
نماینده مردم سیستان در مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: سد بخش آباد بر رود فراه را باید بهعنوان تسریع در نابودی کامل تالاب بینالمللی هامون و قطع امید به ادامه حیات در منطقه دانست و این امر برای مردم سیستان و برای نمایندگان آنها در مجلس شورای اسلامی بههیچوجه قابلقبول نیست.
وی گفت: دولت چهاردهم باید در همین ابتدای شروع به کار کابینه جدید در مورد ایجاد سد بخش آباد ورود پیدا کند، تا هم ما و هم طرف مقابل بداند که تضییع حقوق مردم سیستان چه تبعات و آثاری خواهد داشت.
حال باید دید دستگاه دیپلماسی برای نجات سیستان و گرفتن حقابه قانونی آن چه راهکار و برنامهای را در پیش خواهد گرفت تا شاید روزی شاهد پر آبشدن تالاب هامون و سرسبزی و آبادانی در منطقه سیستان باشیم.
پیامدهای خشکسالی سیستان تهدید جدی مهاجرت مردم
محسن حیدری مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان بیان کرد: ۹۷.۸ درصد مساحت استان تحتتأثیر خشکسالی قرار دارد. از این میزان، ۷.۶ درصد با خشکسالی خفیف، ۱۸.۷ درصد با خشکسالی متوسط، ۲۶.۶ درصد با خشکسالی شدید و ۴۴.۹ درصد با خشکسالی بسیار شدید مواجه هستند.
وی درباره تأثیرات خشکسالی بر استان اظهار داشت: خشکسالی گسترده پیامدهای جدی بر منابع آبی، کشاورزی و معیشت مردم بهویژه در مناطق روستایی داشته است. کاهش بارشها به افت شدید سطح آبهای زیرزمینی، کاهش دبی چشمهها و قناتها، و پایین آمدن کیفیت آب آشامیدنی منجر شده است. این وضعیت، علاوه بر تهدید جدی تولیدات کشاورزی، موجب مهاجرت بسیاری از ساکنان روستاها به شهرها شده است.
حیدری افزود: سیستان و بلوچستان بیش از دو دهه است که با خشکسالیهای متوالی مواجه است و بر اساس شاخص بارش تبخیر و تعرق استاندارد شده (SPEI) در بازه ۱۰ساله ۹۹.۷ درصد از مساحت استان تحتتأثیر خشکسالی قرار دارد و این شرایط یکی از طولانیترین دورههای خشکسالی در کشور را رقم زده است.
مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان درباره پیشبینیهای فصلی استان گفت: بر اساس الگوهای همدیدی، شرایط دور پیوندها و مدلهای پیشبینی مختلف، میانگین بارش استان تا نیمه دیماه کمتر از نرمال خواهد بود. از نیمه دی تا اسفند نیز بارشها با نوساناتی در محدوده نرمال بلندمدت پیشبینی میشود.
وی عنوان کرد: میانگین دمای استان تا نیمه بهمن در نیمه شمالی در محدوده نرمال و در نیمه جنوبی حدود ۰.۵ تا ۱ درجه بیشتر از نرمال خواهد بود. از نیمه بهمن تا اردیبهشت نیز انتظار میرود میانگین دمای استان ۱ تا ۲ درجه بیشتر از نرمال باشد.
وخیمتر شدن شرایط سیستان با تکمیل سدبخشآباد
جواد میردارهریجانی، رئیس پژوهشکده تالاب بینالمللی هامون در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری اوشیدا از تبعات ساخت سد بخش آباد بیان کرد: فراهرود چطور میتواند رطوبت را در تالاب هامون حفظ کند و از ایجاد چشمههای گردوغبار جلوگیری کند: «اگر رودخانه هیرمند را منبع آب سیستان در نظر بگیریم، فراهرود که سد بخش آباد قرار است روی آن ساخته شود، تأمینکننده هوای سیستان است؛ چراکه سه کریدور از چهار کریدور اصلی باد در منطقه سیستان از هامون سابوری میگذرد که تأمینکننده آبی آن فراهرود است. این رود سالانه بیش از یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب آورده آبی دارد. معمولاً آب رودخانه فراه به شکل سیلابی به هامون سابوری رسیده و به احیای گیاهان و مرطوب شدن خاک بستر این هامون کمک میکند.»
میردار هریجانی افزود: فراهرود باتوجهبه سیلابهایی که با خود به هامون سابوری میآورد، تا حد زیادی از برخاستن گردوخاک در زمان وقوع بادهای ۱۲۰ روزه سیستان جلوگیری میکند؛ درنتیجه با احداث سد بخش آباد بر رودخانه فراه که مهمترین تغذیهکننده تالاب هامون سابوری است، متأسفانه شاهد خشکی کامل تالاب بینالمللی هامون خواهیم بود «مرطوبسازی هامون سابوری توسط فراهرود بهصورت فصلی و سیلابی بوده و مانند رود هیرمند، معمولاً در ماههای اسفند، فروردین و اردیبهشت بهصورت سیلابی خود را به تالاب هامون میرساند.
رئیس پژوهشکده تالاب بینالمللی هامون تأکید کرد: سال گذشته سیلاب این رود آب زیادی را وارد هامون سابوری ایران کرد. حتی در سالهایی که هیرمند آب ندارد، فراه رود بخشهایی از تالاب هامون (سابوری) را احیا میکرد، بهویژه در بدترین ماههای سال از نظر وزش باد، سیستان و البته بخشهایی از افغانستان و پاکستان را نیز از چالشهای ناشی از گردوغبار محافظت میکرد.»
هریجانی ادامه داد: پیامدهای محیطزیستی ساخت سد بخش آباد بر رودخانه فراه، نهتنها ایران، بلکه استان نیمروز افغانستان و بخشهایی از پاکستان را هم در برمیگیرد؛ چراکه بادهای برخاسته از هامون سابوری، گردوغبار فراوانی را علاوه بر ایران به بخشهایی از خاک این دو کشور خواهد رساند.
رئیس پژوهشکده تالاب بینالمللی هامون توضیح میدهد که باتوجهبه این شرایط، حفظ فراهرود بسیار کلیدی است و بقای مردم سیستان بهخصوص در فصل گرم و بادخیز سال به آن بستگی دارد: «بیشترین کمکی که سیلابهای فراهرود انجام میدهد، جلوگیری از برخاستن گردوغبار است.
وی ادامه داد: وقتی این بخش از تالاب بینالمللی هامون دارای آب است، هم تثبیت خاک، هم مرطوبسازی بستر را به دنبال دارد و درنتیجه مانع مناسبی در برابر خیزش ریزگردها خواهد بود. شهرستان نیمروز (ادیمی) در کنار هامون سابوری قرار داشته و بهشدت در معرض طوفانهای گردوغبار ناشی از خشکی این بخش از تالاب هامون است، ولی در ادامه این طوفان به تمام شهرستانهای منطقه سیستان شامل هامون، هیرمند، زهک و زابل رسیده و برای کل منطقه چالشبرانگیز خواهد بود.»
میردارهریجانی با اشاره به نتایج نبود معاهده روی رودخانه فراهرود گفت: به واسطه آن سهمی از آورده آبی فراهرود برای ایران مشخص نشده است: «بین ایران و کشور افغانستان تنها روی رودخانه هیرمند معاهده وجود دارد. زمامداران افغانستان بعد از تجربه معاهده هیرمند، تصمیم گرفتهاند که معاهدات روی رودخانههای فرامرزی با همسایگان خود را به بعد از احداث سدها روی این رودخانهها که منجر به کنترل کامل آب آنها خواهد شد، موکول کنند.
وی افزود: افغانستان در مورد رود هیرمند که سالها بهصورت سیلابی آب آن به ایران و تالاب بینالمللی هامون میرسید، با احداث بند کمالخان توانست سیلابهای این رودخانه را کنترل کند؛ بهخصوص با انحراف سرریز آن به سمت گود زره، نهتنها مانع ورود سیلابها به سیستان شده، بلکه حقابه قانونی ایران از این رودخانه را نیز به بهانههای مختلف مسدود کرده است.»
وی در پاسخ به این سؤال که چه امکانی برای توقف ساخت این سد وجود دارد؟ گفت: ازآنجاکه فراهرود تأمینکننده آب تالاب بینالمللی هامون است و این تالاب هم در رامسر سایت (کنوانسیون بینالمللی رامسر برای حفظ تالابها) ثبت شده است، همه کشورها ملزم به کمک به حفظ و بقای آن هستند. از طرف دیگر افغانستان به همراه کشور ما تنها در کنوانسیون تنوع زیستی بهصورت مشترک عضو است که از قابلیتهای این کنوانسیون نیز میتوان برای حفظ تنوع زیستی موجودات گیاهی و جانوری در تالاب هامون استفاده کرد.
وی با اشاره به اینکه رودخانه فراه هم بهعنوان یکی از تأمینکنندگان آب موردنیاز جهت ادامه زیست موجودات این تالاب بوده و باید همواره جاری باشد افزود: البته در ماده ۱۶۱ رأی کمیسیون دلتا که پیشنیاز معاهده سال ۱۳۵۱ درباره رودخانه هیرمند است و طبق آن سالانه ۸۲۰ میلیون مترمکعب حقابه برای معیشت و شرب مردم سیستان در نظر گرفته شده، آمده است که آب تالاب هامون باید از رودخانههای غربی و شمالی تالاب هامون مانند فراهرود، خاشرود، رودخانه هاروت، خوسپاسرود، همچنین رودهای ایرانی تأمین شود؛ به همین دلیل این ماده هم میتواند مورد استناد قرار گیرد.
رئیس پژوهشکده تالاب بینالمللی هامون ادامه داد: بااینحال معاهده مستقیمی درباره فراهرود بین ما و افغانستان وجود ندارد. بهاینترتیب ما سهم مشخصی از فراهرود نداریم، اما طبق گزارشها سالانه حدوداً بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب، از طریق این رود وارد تالاب هامون سابوری میشود، اما چون معاهدهای وجود ندارد؛ بنابراین میزان آن در سالهای مختلف به طور دقیق اندازهگیری نمیشود.
میردارهریجانی توضیح میدهد تقریباً در اکثر سالها، حتی زمانی که ورودی رود هیرمند به کشورمان صفر بود، فراهرود آب زیادی را به تالاب هامون سابوری وارد و این بخش از تالاب را احیا میکرد: «در ۲۵ سال اخیر که تالاب بینالمللی هامون بهصورت کامل خشک شده است، فراهرود بهعنوان تنها امید مردم سیستان برای احیای بخشی از این تالاب بود و سرسبزی و بقای تالاب را تضمین میکرد که متأسفانه با احداث سد بخش آباد، تنها عامل امیدواری مردم سیستان نیز تقریباً به یأس مبدل خواهد شد و از طرف دیگر، شرایط زیست در این منطقه سختتر از قبل شده که درنتیجه متأسفانه منجر به افزایش مهاجرت ساکنان این بخش از کشورمان خواهد شد.
انتهای خبر/
